Optymalny dobór wiertła do gwintu bywa niemałym problemem, a ewentualne błędy we właściwym ustaleniu rozmiaru mogą skutkować nieprawidłowością otworów. Warto bowiem pamiętać, że wyłącznie idealne dopasowanie obu elementów zapewni oczekiwany efekt.
Tolerancja otworu pod gwint oczywiście istnieje, ale – nie miejmy cienia wątpliwości – nie akceptuje rozwiązań pośrednich. Odpowiedni dobór wiertła do gwintu jest niezbędny do tego, by właściwie zachować średnicę otworu i nie doprowadzić do sytuacji, w której pojawi się niestabilność lub luzy. W jaki sposób zadbać o prawidłowe relacje między tymi elementami?
Kluczowe jest tu zrozumienie, czym właściwie jest gwint w kontekście procesu nawiercania otworu. To nacięcie, które wykonywane jest w otworze obrabianego materiału lub na jego powierzchni. W efekcie, wykorzystując parę gwintów można stworzyć trwałe połączenie między elementem stałym, a drugim – np. podatnym na poruszanie. Niezależnie od rodzaju gwintu – metrycznego, okrągłego czy prostokątnego – dbałość i właściwe dobranie wiertła jest kluczowe dla późniejszego prawidłowego działania konstrukcji.
Spis treści
Jak dobrać wiertło pod gwintu?
Należy pamiętać o podstawowej zasadzie: średnica wiertła musi być mniejsza niż ta, która dotyczy samego gwintu. Nie może być między nimi równości – doprowadzi to do nienaturalnego wcisku drugiego z elementów. Jak w takim razie obliczyć odpowiednią różnicę pomiędzy wiertłem a wymiarem gwintu?
Niezbędna jest do tego tzw. tabela gwintów. To zestawienie, które wskazuje, który rozmiar wiertła będzie właściwy dla generowania gwintu o konkretnej specyfice. Tabela gwintów w precyzyjny i wyraźny sposób wskazuje, jak dobrać wiertło pod gwint, ale nie jest jedynym rozwiązaniem pozwalającym na precyzyjne ustalenie wymiarów obu elementów.
Można bowiem skorzystać – choć wymaga to prostych obliczeń – korzystać ze sprawdzonego wzoru na dobór wiertła. Średnicę otworu tworzy różnica powstała pomiędzy rozmiarem gwintu a jego skokiem.
Niemniej jednak najwygodniejszą opcją pozostaje tabela. Zestawienie uwzględniające np. specyfikę gwintów – metrycznych, drobnozwojnych czy rurowo-walcowych daje pełny przegląd dopasowań niezależnie od tego, czy rozmiar gwintu to M1,7 czy też G-¾”. Tabela uwzględni również inny ważny element, jakim jest tolerancja otworu pod gwint.
Jakie wiertło pod gwint M10, M8, M5 i inne – tabela
| Gwint metryczny M | Gwint metryczny drobnozwojny MF | Gwint rurowo-walcowy G | |||
| Rozmiar gwintu | Średnica wiertła [mm] | Rozmiar gwintu | Średnica wiertła [mm] | Rozmiar gwintu | Średnica wiertła [mm] |
| M 1 | 0,75 | M 4 x 0,5 | 3,5 | G-1/16″ | 6,7 |
| M 1,1 | 0,85 | M 4,5×0,5 | 4 | G-1/8″ | 8,8 |
| M 1,2 | 0,95 | M 5×0,5 | 4,5 | G-1/4″ | 11,8 |
| M 1,4 | 1,1 | M 5,5×0,5 | 5 | G-3/8″ | 15,25 |
| M 1,6 | 1,25 | M 6×0,75 | 5,2 | G-1/2″ | 19 |
| M 1,7 | 1,3 | M 7x 0,75 | 6,2 | G-5/8″ | 21 |
| M 1,8 | 1,45 | M 8×0,75 | 7,2 | G-3/4″ | 24,5 |
| M 2 | 1,6 | M 8×1 | 7 | G-7/8″ | 28,25 |
| M 2.2 | 1,75 | M 9×075 | 8,2 | G-1″ | 30,75 |
| M 2,3 | 1,9 | M 9×1 | 8 | G-1.1/8″ | 35,5 |
| M 2,5 | 2,05 | M 10×0,75 | 9,2 | G-1.1/4″ | 39,5 |
| M 2,6 | 2,1 | M 10×1 | 9 | G-1.3/8″ | 42 |
| M 3 | 2,5 | M 10×1,25 | 8,8 | G-1.1/2″ | 45 |
| M 3,5 | 2,9 | M 11 x 0,75 | 10,2 | G-1.3/4″ | 51 |
| M 4 | 3,3 | M 11×1 | 10 | G-2″ | 57 |
| M 4,5 | 3,8 | M 12×1 | 11 | ||
| M 5 | 4,2 | M 12×1,25 | 10,8 | ||
| M 6 | 5 | M 12×1,5 | 10,5 | ||
| M 7 | 6 | M 14×1 | 13 | ||
| M 8 | 6,8 | M 14×1,25 | 12,8 | ||
| M 9 | 7,8 | M 14×1,5 | 12,5 | ||
| M 10 | 8,5 | M 15×1 | 14 | ||
| M 11 | 9,5 | M 15×1,5 | 13,5 | ||
| M 12 | 10,2 | M 16×1 | 15 | ||
| M 14 | 12 | M 16×1,25 | |||
| M 16 | 14 | M 16×1,5 | 14,5 | ||
| M 18 | 15,5 | M 17×1 | 16 | ||
| M20 | 17,5 | M 17×1,5 | 15,5 | ||
| M22 | 19,5 | M 18×1 | 17 | ||
| M24 | 21 | M 18×1,5 | 16,5 | ||
| M27 | 24 | M 18×2 | 16 | ||
| M30 | 26,5 | M 20×1 | 19 | ||
| M33 | 29,5 | M 20×1,5 | 18,5 | ||
| M36 | 32 | M 20×2 | 18 | ||
| M39 | 35 | M 22×1 | 21 | ||
| M42 | 37,5 | M 22×1,5 | 20,5 | ||
| M45 | 40,5 | M 22×2 | 20 | ||
| M48 | 43 | M 24×1 | 23 | ||
| M52 | 47 | M 24×1,5 | 22,5 | ||
| M56 | 50,5 | M 24×2 | 22 | ||
| M60 | 54,5 | M 25×1 | 24 | ||
| M64 | 58 | M 25×1,5 | 23,5 | ||
| M68 | 62 | M 25×2 | 23 | ||
| M 26×1,5 | 24,5 | ||||
Dlaczego dobór wiertła do gwintu jest tak istotny?
Kluczowa jest tu skuteczność samych gwintów. Ich efektywne działanie uzależnione jest od właściwego dopasowania – zachowania stosownej średnicy otworu z uwzględnieniem wykonanych nacięć. Jest to kluczowy parametr, który musi brany być pod uwagę podczas wykonywania otworu dla gwintownika.
Gwint, jako śrubowe nacięcie tworzone w otworze obrabianego materiału musi charakteryzować się właściwym dopasowaniem do otworu niezależnie od swojej specyfiki. Ta zasada obowiązuje zarówno warianty zewnętrzne jak i wewnętrzne; będzie więc kluczowa w przypadku gwintów drobno- i grubozwojowych, a także metrycznych, prostokątnych czy walcowych i okrągłych.
Planując pracę trzeba pamiętać nie tylko o specyfice rozmiarów – przytoczonych w tabeli – ale również umiejętności operatora. Jak pokazują analizy realizowane przez producentów sprzętu, rozbicie otworu pod gwint podczas ręcznego nawiercania może być nawet do 0,5 mm większe od standardowych i przyjętych wymiarów na skutek warunków pracy oraz umiejętności samego operatora. Stąd tym ważniejsze jest optymalne dopasowanie obu elementów w granicach błędu.
Autor: Robert Rybarski
Potrzebujesz profesjonalnych usług? Realizujemy m.in.: wiercenie i gwintowanie!
